Zasady przeprowadzania badania zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu i skutki wadliwości jego przeprowadzenia.
Przeprowadzanie badania zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu jest najczęściej stosowaną w Polsce procedurą kontroli trzeźwości. Podstawę prawną takich badań określa rozporządzenie Ministra Zdrowia i Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 grudnia 2018 r. w sprawie badań na zawartość alkoholu w organizmie (Dz. U. z 2018 r. poz. 2472), które precyzuje warunki i procedury przeprowadzania tego typu badań. Wskazany dokument wprowadza szereg wymagań, których niedopełnienie może skutkować uznaniem badania za nieważne lub niewiarygodne.
Wskazane rozporządzenie stanowi, że badanie trzeźwości może być przeprowadzone za pomocą dwóch głównych metod:
- badanie wydychanego powietrza – metoda nieinwazyjna, którą wykonuje się przed potencjalnym badaniem krwi, o ile pozwala na to stan osoby badanej;
- badanie krwi – przeprowadzane w przypadku braku możliwości wykonania badania wydychanego powietrza lub na żądanie osoby badanej.
W przypadku badania wydychanego powietrza stosuje się analizatory wydechu działające na zasadzie spektrometrii w podczerwieni lub utleniania elektrochemicznego. Obie metody zapewniają wysoką precyzję, jednakże ich wyniki są wiarygodne wyłącznie wtedy, gdy przestrzegane są odpowiednie procedury pomiaru i dokumentacji.
Rozporządzenie określa szczegółowy przebieg badania analizatorem wydechu. Przed rozpoczęciem badania osoba badana powinna zachować 15-minutową przerwę od zakończenia spożywania alkoholu, palenia papierosów czy używania innych produktów tytoniowych, co minimalizuje ryzyko zafałszowania wyniku pomiaru. Do badania wykorzystuje się ustnik jednorazowy, który należy wymienić przed każdą próbą – zapewnia to higienę i dokładność badania.
Procedura badania poziomu alkoholu w wydychanym powietrzu z użyciem analizatora wydechu zależy od zastosowanego urządzenia i opisuje się następująco:
- analizator wydechu oparty na utlenianiu elektrochemicznym: po pierwszym pomiarze wykazującym wynik ponad 0,00 mg/dm³ należy wykonać drugi pomiar po upływie 15 minut. Na żądanie osoby badanej albo gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przez nią przestępstwa, wynik badania dokonanego analizatorem wydechu, który przekracza 0,00 mg/dm³ powinien być zweryfikowany przy użyciu analizatora wydechu opartego na spektrometrii w podczerwieni, gdzie wykonuje się dwa kolejne pomiary (drugi pomiar natychmiast po pierwszym);
- analizator wydechu oparty na spektrometrii w podczerwieni: po uzyskaniu wyniku pierwszego pomiaru powyżej 0,00 mg/dm³ wykonuje się niezwłocznie drugi pomiar. Jeśli wynik drugiego pomiaru potwierdza obecność alkoholu, badanie może zostać uznane za rozstrzygające. Jednakże jeżeli pierwszy pomiar dokonany tym urządzeniem wynosi co najmniej 0,10 mg/dm³, a kolejny 0,00 mg/dm³, wykonuje się trzeci pomiar. Wynik 0,00 mg/dm³ w trzecim pomiarze oznacza, że badanie nie wskazuje na stan po użyciu alkoholu.
Po przeprowadzeniu badania analizatorem wydechu sporządza się protokół, który zawiera szczegółowe informacje związane z badaniem i jego przebiegiem. Według przepisów zawartych w cytowanym rozporządzeniu protokół z badania musi zawierać:
- dane osoby badanej: imię, nazwisko, numer PESEL (lub numer dokumentu tożsamości), wiek, płeć, wzrost i masę ciała (na podstawie oświadczenia osoby badanej, jeśli jest to możliwe),
- imię i nazwisko oraz podpis osoby przeprowadzającej badanie,
- imię i nazwisko oraz podpis osoby, w obecności której przeprowadzono badanie,
- wynik pomiaru lub pomiarów (w przypadku analizatorów wydechu bez cyfrowej prezentacji wyniku opis prezentacji wyniku),
- datę, godzinę i minutę badania,
- miejsce wykonania badania,
- nazwę, model i numer fabryczny analizatora wydechu,
- ilość, rodzaj i godzinę spożycia napojów alkoholowych przez badanego w ciągu ostatnich 24 godzin (na podstawie oświadczenia, jeśli możliwe),
- informacje o chorobach osoby badanej (na podstawie oświadczenia, jeśli jest to możliwe),
- objawy lub okoliczności uzasadniające przeprowadzenie badania oraz datę i godzinę ich stwierdzenia,
- informacje o żądaniu przez badanego przeprowadzenia badania krwi,
- uwagi osoby badanej dotyczące sposobu przeprowadzenia badania.
Osoba poddawana badaniu ma prawo odmówić udzielenia niektórych informacji. Dotyczy to:
- oświadczeń dotyczących spożycia alkoholu w ciągu ostatnich 24 godzin (ilość, rodzaj, godzina spożycia),
- informacji o chorobach, na które cierpi.
W przypadku braku tych oświadczeń w protokole, osoba badana nie jest narażona na żadne konsekwencje prawne. Organy prowadzące badanie muszą poinformować badanego o jego prawie do odmowy składania powyższych oświadczeń, a wszelkie przekazane informacje muszą być dobrowolne.
Dokumentacja przeprowadzonego badania odgrywa szczególnie istotną rolę dowodową. Zgodnie z zaleceniami Instytutu Ekspertyz Sądowych im. Prof. Dra Jana Sehna w Krakowie, zawartymi w dokumencie zatytułowanym „Zasady przeprowadzania pomiarów stężenia alkoholu oraz opiniowania w sprawach trzeźwości”, określono zasady mierzenia ilości alkoholu w wydychanym powietrzu. W opisanych wytycznych wskazano, że badanie analizatorem wydechu musi być zakończone wydrukiem, na którym powinny znaleźć się następujące informacje:
- wynik analizy,
- data, godzina i minuta wykonania pomiaru,
- czas i objętość wydechu,
- nazwa, model i numer fabryczny analizatora,
- rodzaj testu (manualny lub automatyczny, jeśli urządzenie oferuje oba tryby).
Brak takiego wydruku oznacza brak dowodu przeprowadzenia badania oraz potwierdzenia, że wykonano je przy użyciu konkretnego analizatora. Wydruk pełni zatem rolę dokumentacji, która potwierdza nie tylko przeprowadzenie badania, ale także jego prawidłowy przebieg.
Wydruk z analizatora wydechu dostarcza istotnych informacji, które umożliwiają ocenę wiarygodności przeprowadzonego badania. Szczególnie ważne są tu dane dotyczące objętości i czasu wydechu osoby badanej, które to wskaźniki są regulowane przez producenta urządzenia. Nie spełnienie zalecanych parametrów objętości lub czasu wydechu może prowadzić do uznania badania za jedynie jakościowe, co oznacza, że można stwierdzić wyłącznie obecność alkoholu w wydychanym powietrzu, bez możliwości określenia jego ilości.
Jeśli do protokołu z badania analizatorem wydechu nie załączono wydruku, ani nie wskazano objętości ani czasu trwania wydechu, to badanie takie traci na wartości dowodowej, ponieważ nie ma możliwości stwierdzenia, czy zostało przeprowadzone zgodnie z normami producenta dla danego urządzenia.
Brak prawidłowego wydruku lub niedopełnienie innych wymogów proceduralnych może skutkować uznaniem badania za nieważne lub niewiarygodne. W praktyce oznacza to, że nie istnieje dowód na przeprowadzenie badania, co z kolei może uniemożliwić dalsze postępowanie dowodowe w przypadku osób podejrzanych o prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu. Wyniki wadliwie przeprowadzonego badania, pozbawione odpowiedniej dokumentacji, nie mają pełnej mocy dowodowej i mogą zostać zakwestionowane w procesie sądowym.
Zasady przeprowadzania badania zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu zostały szczegółowo uregulowane, aby zapewnić obiektywizm oraz wiarygodność wyników. Każde odstępstwo od opisanych procedur – zwłaszcza brak wydruku z analizatora wydechu – prowadzi do utraty wartości dowodowej badania. Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 grudnia 2018 r. w sprawie badań na zawartość alkoholu w organizmie (Dz. U. z 2018 r. poz. 2472) oraz zasady sformułowane przez Instytut Ekspertyz Sądowych im. Prof. Dra Jana Sehna w Krakowie jednoznacznie wskazują na konieczność pełnego dokumentowania procesu badania, co zabezpiecza interes prawny osoby badanej.
Opracowano na podstawie:
- Rozporządzenia Ministra Zdrowia i Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 grudnia 2018 r. w sprawie badań na zawartość alkoholu w organizmie (Dz. U. z 2018 r. poz. 2472) -https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20180002472;
- Zasad przeprowadzania pomiarów stężenia alkoholu oraz opiniowania w sprawach trzeźwości opracowanych przez Instytut Ekspertyz Sądowych im. Prof. Dra Jana Sehna w Krakowie – https://www.gov.pl/attachment/6b9e6074-690d-4a52-8a29-b36fe9198d05.
Zafascynowany jestem Twoją zdolnością do poruszania różnorodnych tematów w jednym wpisie! Jakie kryteria przyjmujesz przy wyborze tematów, aby utrzymać zainteresowanie czytelników i jednocześnie zachować spójność treści?