Jak można podważyć pomiar stężenia alkoholu w wydychanym powietrzu / pomiar alkomatem?
Podważenie pomiaru stężenia alkoholu w wydychanym powietrzu jest możliwe z uwzględnieniem licznych czynników, które wpływają na rzetelność wyniku. Przepisy oraz wytyczne związane z wykonywaniem tych pomiarów szczegółowo określają procedury i techniczne wymogi, których nieprzestrzeganie może skutkować błędami w uzyskanych wynikach. Podważenie wyników może opierać się na kilku płaszczyznach, począwszy od kwestii technicznych i proceduralnych, przez możliwości związane z właściwościami organizmu, aż po warunki eksploatacji urządzenia. Analiza tych czynników jest szczególnie istotna dla obrony.
W pierwszej kolejności warto zwrócić uwagę na techniczne aspekty przeprowadzania pomiaru. Analizatory wydechu wykorzystywane do określania zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu dzielą się na dwie główne kategorie: działające na zasadzie utleniania elektrochemicznego oraz na zasadzie spektrometrii w podczerwieni. Każda z tych metod posiada swoje ograniczenia i jest narażona na czynniki, które mogą wpłynąć na uzyskany wynik. Przykładem jest analizator działający na zasadzie utleniania elektrochemicznego, który może być bardziej podatny na tzw. alkohol resztkowy, obecny w błonie śluzowej jamy ustnej i górnych dróg oddechowych do około 15 minut po spożyciu alkoholu lub wyrobów zawierających etanol. Jeżeli badanie zostanie przeprowadzone zbyt szybko po takim spożyciu, wynik może być wyższy niż rzeczywiste stężenie alkoholu we krwi, co może stanowić podstawę do podważenia wyników pomiaru.
Niezwykle istotna jest także obserwacja osoby badanej przez 15 minut przed pomiarem. W tym czasie osoba wykonująca badanie powinna upewnić się, że badany nie spożywał napojów, jedzenia ani wyrobów tytoniowych, które mogłyby wpłynąć na wynik. Brak takiej obserwacji stanowić może podstawę do zakwestionowania poprawności wyniku, ponieważ trudniej jest stwierdzić, czy osoba badana faktycznie nie spożyła substancji, które mogłyby wpłynąć na jego fałszywie dodatni wynik.
Kolejnym czynnikiem, który może podważyć pomiar, jest brak zachowania odpowiednich odstępów czasowych między kolejnymi badaniami. W przypadku uzyskania wyniku różniącego się od oczekiwanego, analizatory działające na zasadzie utleniania elektrochemicznego wymagają powtórzenia pomiaru po 15 minutach, natomiast w przypadku analizatorów działających na zasadzie spektrometrii w podczerwieni badanie powinno być powtórzone bezpośrednio. Nieprzestrzeganie tych zaleceń może powodować brak spójności wyników, co powoduje powstanie uzasadnionych wątpliwości co do precyzji pomiaru.
Warto również wspomnieć o różnicach wynikających z rodzaju używanego analizatora. Urządzenia działające na zasadzie spektrometrii w podczerwieni są mniej podatne na wpływ alkoholu resztkowego, a więc ich wyniki są uznawane za bardziej precyzyjne. W przypadkach, gdy badanie przeprowadzono tylko za pomocą analizatora działającego na zasadzie utleniania elektrochemicznego i uzyskano wynik pozytywny, na żądanie osoby badanej bądź gdy istnieje uzasadnione podejrzenie, że wynik mógł zostać zniekształcony, badanie powinno być zweryfikowane przy użyciu analizatora działającego na zasadzie spektrometrii w podczerwieni lub poprzez analizę krwi. Jeśli taka weryfikacja nie została przeprowadzona, pojawia się pole do podważenia wyniku, ponieważ jedno badanie wykonane na podstawie mniej precyzyjnego analizatora może być niewystarczające do ustalenia rzeczywistego stężenia alkoholu w organizmie.
Oprócz aspektów technicznych i procedur eksploatacji, istotne są także kwestie związane z odpowiednią kalibracją i wzorcowaniem analizatorów. Wszystkie urządzenia stosowane do pomiaru alkoholu powinny posiadać aktualne świadectwo wzorcowania, co potwierdza ich dokładność i niezawodność. Brak takiego świadectwa lub przeprowadzenie pomiaru urządzeniem, które nie było wzorcowane przez odpowiednie instytucje, może skutkować niepewnością co do uzyskanego wyniku. Ponadto zaleca się wzorcowanie urządzeń co najmniej co sześć miesięcy, aby zminimalizować ryzyko błędów pomiarowych wynikających ze zużycia lub rozkalibrowania sprzętu. W rzeczywistych warunkach pomiaru niepewność wyniku urządzenia może wynosić ±0,03 mg/dm³ przy stężeniach poniżej 0,50 mg/dm³ oraz ±5% przy wyższych stężeniach. Brak informacji na temat aktualnego wzorcowania lub nieprzestrzeganie zaleceń producenta co do eksploatacji analizatora, w tym okresowego wzorcowania, stanowi podstawę do zakwestionowania wyników badania.
Dodatkowe okoliczności które mogą wpływać na wiarygodność wyniku pomiaru alkoholu w wydychanym powietrzu mogą wynikać z właściwości fizjologicznych i farmakokinetycznych badanej osoby, które wpływają na tempo absorpcji, metabolizmu i eliminacji alkoholu w organizmie. Czynniki takie jak masa ciała, płeć, indywidualna tolerancja na alkohol, stan zdrowia, a także stosowanie niektórych leków mogą sprawić, że wynik badania nie oddaje precyzyjnie rzeczywistego stanu trzeźwości w chwili zdarzenia. W takich przypadkach możliwe jest przeprowadzenie tzw. obliczeń retrospektywnych, które umożliwiają oszacowanie stężenia alkoholu we krwi w chwili zdarzenia na podstawie wyników z analizy próbek powietrza wydychanego. Jeżeli jednak warunki fizjologiczne osoby badanej nie zostały wzięte pod uwagę, obrona może argumentować, że wynik pomiaru jest niemiarodajny.
Podważenie wyniku badania stężenia alkoholu w wydychanym powietrzu jest możliwe dzięki analizie różnych czynników technicznych, proceduralnych i fizjologicznych. Każdy z nich może wpłynąć na wynik, a ich wnikliwa analiza stanowi cenny materiał dowodowy w procesach dotyczących trzeźwości.
