Odpowiedzialność karna związana z jazdą pod wpływem alkoholu – art. 178 a kk
Odpowiedzialność karna kierowców znajdujących się pod wpływem alkoholu lub innych środków odurzających uregulowana została w polskim prawie karnym w art. 178a Kodeksu karnego (dalej: k.k.). Funkcją tego przepisu jest nie tylko penalizacja samego czynu polegającego na prowadzeniu pojazdu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, lecz także oddziaływanie prewencyjne, poprzez motywowanie kierowców do zachowania abstynencji przed prowadzeniem pojazdu.
-
Stan nietrzeźwości i środki odurzające:
Odpowiedzialność karna na podstawie art. 178a k.k. dotyczy prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego. Stan nietrzeźwości zdefiniowany jest w art. 115 § 16 k.k. i występuje m.in. gdy zawartość alkoholu we krwi przekracza 0,5 promila. Za równoważne nietrzeźwości uważa się także znajdowanie się pod wpływem innego środka odurzającego, który zaburza zdolność bezpiecznego prowadzenia pojazdu. -
Rodzaje pojazdów:
Art. 178a k.k. dotyczy pojazdów mechanicznych. W literaturze przyjmuje się, że pojęcie to obejmuje zarówno pojazdy lądowe (np. samochody, motocykle), jak i jednostki pływające czy statki powietrzne, o ile napędzane są mechanicznie. Jak wskazuje A. Marek: „Pojazdem mechanicznym jest każdy pojazd napędzany siłą mechanicznego źródła energii, niezależnie od jego konstrukcji i przeznaczenia.” (źródło: A. Marek, Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2010)
Art. 178a k.k. umiejscowiony jest w rozdziale XXI Kodeksu karnego zatytułowanym „Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji”. Przepis ten przewiduje odpowiedzialność za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego.
Zgodnie z art. 178a § 1 k.k.: „Kto, znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, prowadzi pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3.” Jest to podstawowy typ tego przestępstwa.
W § 4 wymienionego artykułu opisano typ kwalifikowany przestępstwa jazdy pod wpływem alkoholu lub innych środków odurzających. Typ kwalifikowany przestępstwa to szczególna odmiana czynu zabronionego określonego w ustawie karnej, charakteryzująca się wystąpieniem dodatkowych okoliczności obciążających (kwalifikujących), które podwyższają stopień społecznej szkodliwości czynu lub świadczą o większej naganności zachowania sprawcy. W efekcie prowadzi to do surowszej odpowiedzialności karnej niż w przypadku tzw. typu podstawowego przestępstwa. Zgodnie z § 4 art. 178a k.k. jeżeli sprawca dopuści się nie tylko samego prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, ale dodatkowo wystąpią pewne zaostrzające okoliczności, będzie podlegał surowszej karze.
Zaostrzające okoliczności obejmują wcześniejsze prawomocne skazanie za prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu lub narkotyków, jak również wcześniejszą karalność za przestępstwa z:
- art. 173 k.k. – spowodowanie katastrofy w komunikacji,
- art. 174 k.k. – sprowadzenie niebezpieczeństwa katastrofy w komunikacji,
- art. 177 k.k. – spowodowanie wypadku komunikacyjnego,
- art. 355 k.k. – spowodowanie wypadku komunikacyjnego przez żołnierza, ale tylko gdy następstwem wypadku określonego w § 1 jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, sprawca.
Do typu kwalifikowanego należy również sytuacja, gdy sprawca ponownie prowadzi pojazd w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających, mimo że obowiązuje go już sądowy zakaz prowadzenia pojazdów. W takich przypadkach kara jest wyższa niż w typie podstawowym i wynosi od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.
Popełnienie przestępstwa polegającego na prowadzeniu pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, uregulowanego w art. 178a Kodeksu karnego, pociąga za sobą szereg konsekwencji prawnych:
Kara zasadnicza
W przypadku podstawowego typu czynu (art. 178a § 1 k.k.) sprawca może zostać ukarany karą pozbawienia wolności do lat 3, a w przypadku typu kwalifikowanego może zostać orzeczona kara od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Sąd wymierza karę, biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, stopień nietrzeźwości oraz dotychczasową karalność sprawcy.
Obligatoryjny zakaz prowadzenia pojazdów
Zgodnie z art. 42 § 2 k.k., w razie skazania za przestępstwo z art. 178a k.k. sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych albo pojazdów określonego rodzaju na okres nie krótszy niż 3 lata. Zakaz może zostać orzeczony do lat 15. W przypadku popełnienia przestępstwa jazdy pod wpływem alkoholu lub pod wpływem środka odurzającego w typie kwalifikowanym (został opisany wcześniej) Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio. W taki sam sposób Sąd postąpi, gdy w następstwem zdarzenia jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu.
Świadczenie pieniężne
Art. 43a k.k. pozwala sądowi na orzeczenie wobec sprawcy dodatkowego świadczenia pieniężnego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej wysokości co najmniej 5000 złotych. Górna granica tego świadczenia nie może przekroczyć 60 000 złotych.
Przepadek pojazdu lub jego równowartości
W określonych sytuacjach, w przypadku przestępstwa z art. 178a § k.k., zgodnie z art. 44b k.k. sąd ma obowiązek lub możliwość (w zależności od stężenia alkoholu i okoliczności sprawy) orzec przepadek pojazdu, którym posłużył się sprawca, lub jego równowartości. Sąd orzeka przepadek, w razie popełnienia przestępstwa jazdy pod wpływem alkoholu lub pod wpływem środka odurzającego, chyba że zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa była niższa niż 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo nie prowadziła do takiego stężenia. Sąd może odstąpić od orzeczenia przepadku, jeżeli zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami.
Wpis do rejestru skazanych
Skazanie za przestępstwo z art. 178a k.k. skutkuje wpisem do Krajowego Rejestru Karnego, co może mieć znaczenie m.in. przy późniejszej ocenie karalności, uzyskaniu zatrudnienia lub wykonywaniu określonych zawodów.
