Procedura zatrzymania prawa jazdy w związku z popełnieniem przestępstwa z art. 178a k.k. lub wykroczenia z art. 87 k.w. – jak się odwołać?
Zatrzymanie prawa jazdy w sytuacji podejrzenia prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości lub w stanie po użyciu alkoholu albo środka działającego podobnie do alkoholu następuje na podstawie przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym – art. 135 ust. 1 pkt 1 lit. a. Zgodnie z treścią tego przepisu Policjant jest zobowiązany zatrzymać dokument prawa jazdy za pokwitowaniem w przypadku uzasadnionego podejrzenia, że kierujący pojazdem jest w stanie nietrzeźwości lub w stanie po użyciu alkoholu albo środka działającego podobnie do alkoholu.
Po fizycznym zatrzymaniu prawa jazdy i sporządzeniu pokwitowania, które wydawane jest kierowcy, zgodnie z art. 135b ust. 1 ustawy, niezwłocznie dokonywane jest zatrzymanie prawa jazdy w systemie elektronicznym poprzez wprowadzenie informacji o zatrzymaniu do Centralnej Ewidencji Kierowców (CEK). Następnie Policja przekazuje informację o zatrzymaniu prawa jazdy do sądu lub prokuratora (najpóźniej w ciągu 7 dni) oraz właściwemu staroście (w dniu zatrzymania dokumentu) – zgodnie z art. 136 ust. 1.
Po zatrzymaniu prawa jazdy właściwy organ – prokurator (w postępowaniu przygotowawczym) lub sąd (w sprawie o wykroczenie lub po przekazaniu sprawy karnej do sądu) – musi wydać formalne postanowienie o zatrzymaniu prawa jazdy w terminie 14 dni od dnia otrzymania informacji o zatrzymaniu dokumentu (art. 137 ust. 1). Postanowienie to jest następnie przesyłane właściwemu staroście. Należy zaznaczyć, że wskazany 14 dniowy termin jest terminem „instrukcyjnym” i jego przekroczenie nie powoduje nieważności postanowienia o zatrzymaniu prawa jazdy, nie skutkuje też powstaniem obowiązku zwrotu dokumentu kierowcy. Jeżeli prokurator lub sąd nie wyda postanowienia o zatrzymaniu prawa jazdy, wydawane jest postanowienie o jego zwrocie (art. 137 ust. 4). Postanowienie o zwrocie prawa jazdy wydaje podmiot, który był uprawniony do wydania postanowienia o jego zatrzymaniu w danej sprawie.
Co istotne, od postanowienia o zatrzymaniu prawa jazdy przysługuje zażalenie. Odwołanie powinno być wniesione do sądu lub prokuratora, który wydał postanowienie, w terminie 7 dni od daty jego doręczenia. W treści zażalenia należy wskazać argumenty przemawiające za niezasadnością zatrzymania prawa jazdy, np. podważenie wyników badań trzeźwości, błędy proceduralne lub brak dostatecznych dowodów potwierdzających zarzut prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości.
Zażalenie może być także oparte na podstawie nieprzekazania prawa jazdy do sądu lub prokuratora w terminie 7 dni. Z literalnego brzmienia art. 136 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym wynika, że określony w nim termin nie ma charakteru instrukcyjnego, lecz stanowczy. Ustawodawca użył bowiem kategorycznej formuły „niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie 7 dni od dnia zatrzymania prawa jazdy albo tymczasowego elektronicznego prawa jazdy – na piśmie utrwalonym w postaci papierowej albo elektronicznej”, zamiast sformułowania o charakterze jedynie sugestywnym. W rezultacie, jeśli Policja zatrzyma prawo jazdy i nie przekaże go Sądowi lub Prokuratorowi w terminie siedmiu dni, wydanie postanowienia o jego zatrzymaniu jest wyłączone, niezależnie od tego czy okoliczności wniosku uzasadniają wydanie takiego postanowienia.
W przypadku uznania zasadności zażalenia organ wydaje postanowienie o zwrocie zatrzymanego prawa jazdy i informuje o tym fakcie odpowiedni organ, który wprowadza informacje o zwrocie dokumentu do CEK.
Zatrzymanie prawa jazdy to środek dotkliwy, ale prawo daje możliwość skutecznego zakwestionowania decyzji. Kluczowe jest terminowe złożenie odpowiednio umotywowanego zażalenia, które pozwoli na odzyskanie dokumentu i kontynuowanie legalnego poruszania się pojazdem.
Opracowano na podstawie: 1. T. Kobus, Objaśnienia do wzoru orzeczenia: „postanowienie o odmowie zatrzymania prawa jazdy”, Wolters Kluwer Polska Spółka z o.o.; 2. Ustawa o ruchu drogowym z dnia 20 czerwca 1997 r., Dz.U.2024.1251 t.j. z dnia 2024.08.19.
