Warunkowe umorzenie przy przestępstwie z art. 178 a k.k.
Przestępstwo z art. 178a Kodeksu karnego (k.k.) dotyczy prowadzenia pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego. Jest to jedna z najczęściej występujących w praktyce sądowej spraw karnych związanych z ruchem drogowym. Jednym z możliwych sposobów zakończenia postępowania karnego w takich sprawach – o ile spełnione zostaną ustawowe przesłanki – jest warunkowe umorzenie postępowania.
Celem niniejszego wpisu jest przybliżenie istoty instytucji warunkowego umorzenia postępowania na podstawie art. 66 i n. k.k. w kontekście przestępstwa z art. 178a k.k. oraz przedstawienie przykładowych wyroków sądów rejonowych, które zastosowały tę instytucję.
Zgodnie z art. 66 § 1 k.k. sąd może warunkowo umorzyć postępowanie, jeżeli:
- wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne,
- okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości,
- sprawca nie był wcześniej karany za przestępstwo umyślne,
- postawa sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że sprawca będzie przestrzegał porządku prawnego, a w szczególności że nie popełni ponownie przestępstwa.
W przypadku sprawcy przestępstwa zagrożonego karą pozbawienia wolności, warunkiem jest również, aby ów czyn był zagrożony karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności (art. 66 § 2 k.k.).
Warunkowe umorzenie następuje na okres próby, który może wynosić od roku do 3 lat (art. 67 § 1 k.k.). W praktyce sąd określa długość okresu próby w zależności od całokształtu okoliczności sprawy i zachowania sprawcy.
Na podstawie art. 67 § 3 k.k. (w związku z art. 72 k.k.) sąd, warunkowo umarzając postępowanie, może (a niekiedy musi) nałożyć na sprawcę określone obowiązki – np. obowiązek naprawienia szkody, świadczenie pieniężne na wskazany cel, zakaz prowadzenia pojazdów czy poddanie się terapii odwykowej. Przy czym zakaz prowadzenia pojazdów może zostać orzeczony do lat 2.
Art. 178a k.k. stanowi, że kto znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego prowadzi pojazd mechaniczny, podlega odpowiedzialności karnej. W przypadku tzw. „zwykłego” typu (art. 178a § 1 k.k.) grozi za to grzywna, kara ograniczenia wolności lub kara pozbawienia wolności do lat 3. Przy spełnieniu przesłanek z art. 66 k.k. sąd w pewnych wypadkach może uznać, że czyn sprawcy miał niewielką społeczną szkodliwość, a sprawca daje gwarancję, iż nie popełni przestępstwa ponownie – i zastosować właśnie warunkowe umorzenie.
Bardzo ważną przesłanką zastosowania warunkowego umorzenia postępowania przy przestępstwie z art. 178a k.k. jest pozytywna prognoza kryminologiczna, której treścią jest przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania sprawca będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa.
Poniżej przedstawiono trzy wyroki sądów rejonowych, w których zastosowano instytucję warunkowego umorzenia postępowania w sprawach o czyn z art. 178a k.k. Każdy przykład zawiera krótki opis stanu faktycznego oraz decyzję sądu.
Stan faktyczny
Oskarżony, będąc w stanie nietrzeźwości, tj. 1,13 ‰ we krwi, prowadził samochód osobowy w ruchu lądowym po drodze publicznej. Ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie były bezsporne, wynikały z dokumentów potwierdzających wykonanie badania stanu trzeźwości oskarżonego, których to dowodów oskarżony nie kwestionował. Sam oskarżony zaś konsekwentnie przyznał się do popełnienia zarzucanego mu czynu, złożył stosowne wyjaśnienia, wyraził skruchę, tak w postępowaniu przygotowawczym jak i przed sądem. Mężczyzna nie był wcześniej karany, prowadził ustabilizowany tryb życia, miał stałą pracę, która wiązała się z częstymi wyjazdami.
Decyzja Sądu
Sąd uznał, że wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne. Nie budziło również wątpliwości, że oskarżony przyznał się do winy, a jego postawa wskazywała, iż była to jednorazowa, incydentalna sytuacja. Sąd w uzasadnieniu wyroku wskazał że „zawartość alkoholu w wydychanym przez oskarżonego powietrzu była w średnich granicach stanu nietrzeźwości. Oskarżony nie był nigdy karany za przestępstwo ani za wykroczenie drogowe. Jest zatem ostrożnym kierowcą, prowadzi ustabilizowany tryb życia. W ocenie Sądu istniała wobec oskarżonego pozytywna prognoza na przyszłość.”.
Sąd warunkowo umorzył postępowanie na okres próby 2 lat, nakładając obowiązek uiszczenia świadczenia pieniężnego w wysokości 10.000 zł na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej oraz orzekł zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres roku i zaliczył okres zatrzymania prawa jazdy.
Stan faktyczny
Oskarżony, prowadził pojazd osobowy w ruchu lądowym, to jest na drodze publicznej, pozostając w stanie nietrzeźwości. Podczas zatrzymania oskarżonego do kontroli drogowej zawartość alkoholu w wydychanym przez niego powietrzu wyniosła 0,62 mg/l. Sprawstwo oskarżonego nie budziło zatem żadnych wątpliwości, tym bardziej, że oskarżony przyznał się do popełnienia zarzucanego mu czynu oraz wskazał, że spożywał wcześniej alkohol w ilości trzech piw grając z kolegami w piłkę i intensywnie się ruszał. Jednocześnie wskazał, że wsiadając do pojazdu nie miał świadomości, iż znajduje się w stanie nietrzeźwości, bowiem wówczas nie zdecydowałby się prowadzić pojazdu.
Decyzja Sądu
Sąd uznał, że okoliczności popełnienia przestępstwa, nie budziły żadnych wątpliwości. Sam oskarżony przyznał się do okoliczności, iż w godzinach wieczornych spożywał alkohol, zaś fakt prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości został w należyty sposób udokumentowane i wykazany w niniejszym postępowaniu. Jednocześnie Sąd uznał za wiarygodne wyjaśnienia oskarżonego, w których podał, że spożył trzy piwa. W ocenie Sądu ilość spożytego alkoholu odpowiadała zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu wykazanej podczas badania alkomatem.
W ocenie Sądu postawa sprawcy, jego właściwości, warunki osobiste, a także dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa. Oskarżony od początku wyrażał skruchę oraz przeprosił za swoje postępowanie, wyrażając tym poszanowanie dla porządku prawnego. Oskarżony był osobą młodą, a jego warunki osobiste i stabilny tryb życia uzasadniają przyjęcie, że będzie przestrzegał porządku prawnego, bowiem ma świadomość naganności popełnionego czynu. Sąd wskazał, że wina i społeczna szkodliwość przypisanego oskarżonemu czynu nie były znaczne, a cechowały się średnim stopniem.
Sąd warunkowo umorzył postępowanie na okres próby 3 lat, nakładając obowiązek uiszczenia świadczenia pieniężnego w wysokości 5.000 zł na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej oraz orzekł zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 3 lat i zaliczył okres zatrzymania prawa jazdy.
Stan faktyczny
Oskarżony w dniu 7 października 2023 roku ok. godz. 18:55 prowadził w ruchu lądowym, po drodze publicznej samochód osobowy znajdując się w stanie nietrzeźwości mając o godz. 18:58 – 0,72 mg/1, o godz. 19:13 – 0,66 mg/1, o godzinie 19:20 – 0,72 mg/1 oraz o godz. 19:22 – 0,71 mg/1 alkoholu w wydychanym powietrzu.
Oskarżony na etapie postępowania przygotowawczego nie przyznał się do popełnienia zarzucanego mu czynu, twierdząc, że został zatrzymany jak był już poza samochodem, a samochód był zgaszony i zaparkowany przede garażem. W postępowaniu sądowym oskarżony przyznał się jednak do popełnienia zarzucanego mu czynu i oświadczył, iż wcześniej nie przyznawał się, gdyż było mu wstyd albowiem jest emerytowanym strażakiem i sam niejednokrotnie widział efekty prowadzenia samochodów pod wpływem alkoholu. Cała ta sytuacja był spowodowana chorobą żony oraz stresem. Oświadczył jednocześnie, iż ma świadomość, że zachował się nieprofesjonalnie.
W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zwłaszcza wyjaśnień oskarżonego przyznającego się do winy, zdaniem Sądu nie ulegało wątpliwości, że oskarżony prowadził samochód osobowy znajdując się w stanie nietrzeźwości.
Decyzja Sądu
Uznając oskarżonego za winnego wskazanego wyżej czynu, mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy, Sąd podjął decyzję o warunkowym umorzeniu niniejszego postępowania. Sąd uznał, że okoliczności przedmiotowej sprawy nie budziły wątpliwości. Sąd uznał również przy tym, że wina oskarżonego i stopień społecznej szkodliwości popełnionego przez niego czynu nie są znaczne. W ocenie Sądu również stopień winy oskarżonego nie był znaczny. Sąd warunkowo umarzając postępowanie miał także, może przede wszystkim na uwadze właściwości i warunki osobiste oskarżonego oraz dotychczasowy sposób życia. Oskarżony miał 59 lata. Nigdy dotąd nie był karany sądownie, w swoim dotychczasowym życiu przestrzegał porządku prawnego. Nie był również karany mandatowo za wykroczenia drogowe. Ma stabilną sytuację życiową i rodzinną.
Na uwzględnienie zasługiwała również postawa oskarżonego, jego przyznanie się do winy, wyrażenie skruchy, co świadczy o poczuciu odpowiedzialności oskarżonego za popełniony przez niego czyn i świadomość konieczności poniesienia za niego konsekwencji. Jak samo podkreślił, jest mu tym bardziej wstyd bo pracował jako strażak i sam ratował ludzkie życie w wypadkach spowodowanych przez pijanych kierowców.
Ta postawa oskarżonego uzasadniała przekonanie Sądu, że pomimo warunkowego umorzenia postępowania oskarżony będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa.
Zdaniem Sądu właściwości i warunki osobiste oskarżonego pozwalały na uznanie, że cele postępowania zostaną spełnione przy warunkowym umorzeniu postępowania karnego wobec oskarżonego.
Sąd warunkowo umorzył postępowanie na okres próby 3 lat, nakładając obowiązek uiszczenia świadczenia pieniężnego w wysokości 5.000 zł na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej oraz orzekł zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 2 lat i zaliczył okres zatrzymania prawa jazdy.
Warunkowe umorzenie postępowania jest instytucją, która umożliwia zakończenie sprawy karnej bez wydania wyroku skazującego. W przypadku przestępstwa z art. 178a k.k. sąd sięga po tę instytucję rzadziej niż przy mniej poważnych przestępstwach przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, ale nie jest to wykluczone, zwłaszcza gdy:
- stopień nietrzeźwości był stosunkowo niski,
- sprawca nie był dotychczas karany,
- okoliczności zdarzenia nie budzą wątpliwości,
- postawa i prognoza kryminologiczna sprawcy uzasadniają przypuszczenie, że nie popełni on ponownie przestępstwa i będzie przestrzegał porządku prawnego.
Opisane wyroki sądów rejonowych pokazują, że przy ocenie zasadności warunkowego umorzenia sądy biorą pod uwagę nie tylko formalne przesłanki z art. 66 k.k., ale także indywidualną sytuację sprawcy – jego dotychczasowy tryb życia, motywacje i szacunek dla prawa.
