Czy jazda po prywatnej posesji w stanie nietrzeźwości stanowi przestępstwo z art. 178a § 1 k.k.?
W sprawach dotyczących prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości uwaga organów postępowania karnego koncentruje się najczęściej na dwóch kwestiach: czy oskarżony rzeczywiście prowadził pojazd oraz czy znajdował się w stanie nietrzeźwości. Tymczasem dla odpowiedzialności z art. 178a § 1 k.k. równie istotne jest jeszcze jedno znamię przestępstwa, tj. prowadzenie pojazdu musi nastąpić w ruchu lądowym.
Znaczenie tego elementu wyraźnie podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z 6 lutego 2025 r., sygn. I KK 496/24. Orzeczenie to ma istotne znaczenie praktyczne dla obrony, szczególnie w sprawach, w których do kierowania pojazdem dochodzi na terenie prywatnej posesji, podwórka, placu albo innego obszaru niebędącego typową drogą publiczną.
Dla przypisania odpowiedzialności karnej wynikającej z treści z art. 178a § 1 k.k. konieczne jest wykazanie wszystkich znamion czynu zabronionego. Oznacza to, że oskarżyciel powinien udowodnić nie tylko:
- prowadzenie pojazdu mechanicznego,
- stan nietrzeźwości,
ale również to, że prowadzenie pojazdu odbywało się w ruchu lądowym.
Właśnie ten trzeci element może mieć zasadnicze znaczenie dla linii obrony.
Nie można bowiem automatycznie przyjąć, że każde przemieszczenie samochodu przez osobę nietrzeźwą realizuje znamiona art. 178a § 1 k.k. Jeżeli pojazd był prowadzony w miejscu, w którym w rzeczywistości nie odbywa się ruch lądowy, może nie dojść do realizacji kompletu znamion tego przestępstwa.
Kodeks karny nie zawiera legalnej definicji „ruchu lądowego”. Sąd Najwyższy zwrócił przy tym uwagę, że o istnieniu ruchu lądowego nie przesądza wyłącznie formalny status określonego miejsca.
Kluczowa teza wyroku I KK 496/24 sprowadza się do tego, że kryterium ruchu lądowego należy wiązać: nie z formalnym statusem drogi lub miejsca, lecz z jego faktyczną dostępnością i rzeczywistym wykorzystaniem dla ruchu pojazdów.
Z powyższego stwierdzenia można wyciągnąć dwie konkluzje. Po pierwsze, prowadzenie pojazdu poza drogą publiczną nie oznacza automatycznie braku odpowiedzialności z art. 178a § 1 k.k. Po drugie, równie niedopuszczalne będzie założenie odwrotne, zgodnie z którym samo prowadzenie samochodu na jakimkolwiek placu czy drodze automatycznie oznacza prowadzenie pojazdu „w ruchu lądowym”.
Decydujące znaczenie ma rzeczywisty sposób funkcjonowania konkretnego miejsca.
Sąd Najwyższy wskazał, że w dotychczasowym orzecznictwie za miejsca, w których co do zasady nie stosuje się zasad ruchu drogowego, uznawano m.in. podwórka domów mieszkalnych. Jednakże nie oznacza to ustanowienia bezwzględnej zasady, że każde prywatne podwórko pozostaje poza pojęciem ruchu lądowego. Sąd Najwyższy stwierdził, że przestępstwo określone w art. 178a § 1 k.k. może być popełnione w każdym miejscu gdzie odbywa się ruch pojazdów, gdyż kryterium „ruchu lądowego” należy wiązać, nie z formalnym statusem konkretnej drogi, czy określonego miejsca, lecz faktyczną dostępnością i rzeczywistym jego wykorzystaniem dla ruchu pojazdów. Dlatego sąd rozpatrujący konkretną sprawę powinien każdorazowo dokonywać analizy, czy na konkretnym podwórku taki ruch lądowy rzeczywiście się odbywał.
Dla obrony oznacza to konieczność odejścia od argumentacji, opierającej się wyłącznie na stwierdzeniu, że sprawca poruszał się po terenie prywatnym i przejście na argumentację opartą na rzeczywistych cechach tego miejsca, które w jednoznaczny sposób wykluczy możliwość zakwalifikowania danego obszaru jako wykorzystywanego do ruchu lądowego. Jednocześnie wskazane orzeczenie otwiera możliwość dla obrony kwestionowania prowadzenia pojazdu w ruchu drogowym po drodze publicznej – np. gdy taka droga jest zamknięta dla ruchu pojazdów.
Sąd Najwyższy w wyroku z 6 lutego 2025 r., I KK 496/24 odszedł od dominującego w orzecznictwie poglądu, iż nie uznaje się za miejsca, gdzie stosuje się zasady ruchu określone w ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym np. podwórka domu mieszkalnego (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 2 lutego 1998 r., III KKN 353/96, z dnia 5 maja 2009 r., IV KK 432/08, Legalis, z dnia 2 marca 2012 r., V KK 358/11, Legalis; R. A. Stefański, Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 1995 r., sygn. akt WR 186/95, Wojskowy Przegląd Prawniczy 1996, nr 2, s. 125), tj. od zasady zgodnie z którą jazda w stanie nietrzeźwości po prywatnej posesji nie stanowiła przestępstwa w związku z brakiem znamienia prowadzenia pojazdu w ruchu drogowym.
Znaczenie orzeczenia ma daleko idąc znaczenie dla praktyki w sprawach z art. 178a k.k., tj. charakter miejsca prowadzenia pojazdu musi zostać w każdej sprawie rzeczywiście ustalony i udowodniony. Każdorazowo konieczne jest wykazanie, że oskarżony prowadził pojazd w ruchu lądowym.
Z perspektywy obrony wyrok I KK 496/24 powinien zatem skłaniać do dokładnego badania nie tylko wyników pomiarów trzeźwości i samego faktu prowadzenia pojazdu, lecz również topografii miejsca zdarzenia, jego dostępności, sposobu użytkowania oraz rzeczywistego natężenia i charakteru ruchu pojazdów.
W części spraw właśnie ten element może okazać się decydujący dla odpowiedzialności karnej.
Opracowano na podstawie: wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2025 r., sygn. I KK 496/24
