Wytyczne Prokuratora Generalnego w sprawach tzw. „piratów drogowych”. Surowsze podejście do kierowców łamiących zakazy prowadzenia pojazdów
5 marca 2026 r. Prokurator Generalny wydał wytyczne dotyczące postępowań prowadzonych wobec kierowców, którzy prowadzą pojazdy pomimo sądowego zakazu prowadzenia pojazdów albo pomimo administracyjnego cofnięcia uprawnień do kierowania. Komunikat dotyczący wytycznych został opublikowany przez Prokuraturę Krajową 10 marca 2026 r.
Choć w oficjalnym komunikacie posłużono się określeniem spraw dotyczących tzw. „piratów drogowych”, zakres wytycznych jest w rzeczywistości znacznie bardziej precyzyjny. Nie odnoszą się one do każdego przypadku rażącego przekroczenia prędkości czy niebezpiecznej jazdy. Koncentrują się przede wszystkim na dwóch przestępstwach:
- art. 244 k.k. – niestosowaniu się do orzeczonego przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów,
- art. 180a k.k. – prowadzeniu pojazdu mechanicznego pomimo decyzji właściwego organu o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami.
Wytyczne mają istotne znaczenie praktyczne. Z jednej strony nie zmieniają Kodeksu karnego ani ustawowych granic odpowiedzialności. Z drugiej wyraźnie wskazują prokuratorom kierunek prowadzenia takich spraw, w tym w zakresie wniosków o wymiar kary, stosowania zabezpieczenia majątkowego, udziału w postępowaniu sądowym, a nawet zaskarżania orzeczeń uznanych za zbyt łagodne.
Art. 244 k.k. obejmuje między innymi sytuację, w której osoba świadomie nie stosuje się do prawomocnego zakazu prowadzenia pojazdów orzeczonego przez sąd.
Przestępstwo to jest zagrożone karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.
Jeżeli naruszony został zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, dodatkowo zastosowanie znajduje art. 42 § 3 k.k., zgodnie z którym w razie skazania sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych.
Już więc sama konstrukcja przepisów powoduje, że konsekwencje ponownego prowadzenia pojazdu w okresie obowiązywania zakazu mogą być bardzo poważne.
Inną sytuację reguluje art. 180a k.k. Przepis dotyczy osoby, która na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu prowadzi pojazd mechaniczny, mimo że właściwy organ wydał wobec niej decyzję o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami.
Za czyn z art. 180a k.k. grozi: grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności do 2 lat.
Także w przypadku skazania za art. 180a k.k. sąd obligatoryjnie orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych.
W praktyce istotne jest przy tym rozróżnienie pomiędzy samym zatrzymaniem dokumentu prawa jazdy a istnieniem decyzji o cofnięciu uprawnienia. Dla odpowiedzialności z art. 180a k.k. kluczowe znaczenie ma właśnie status uprawnienia oraz treść i obowiązywanie odpowiedniej decyzji administracyjnej.
Wytyczne Prokuratora Generalnego zostały wydane na podstawie art. 13 § 1 Prawa o prokuraturze. Prokuratura Krajowa wskazuje, że wytyczne dotyczące metodyki prowadzenia postępowań przygotowawczych są wiążące dla organów uprawnionych do ich prowadzenia.
Nie oznacza to jednak, że wytyczne tworzą nowy typ przestępstwa albo automatycznie podwyższają karę przewidzianą przez Kodeks karny. O wymiarze kary nadal rozstrzyga sąd w konkretnej sprawie.
Ich znaczenie jest jednak duże, ponieważ wskazują, jakiej reakcji karnej prokurator powinien żądać i jakie informacje powinien zebrać przed skierowaniem sprawy do sądu.
Jednym z podstawowych założeń nowych wytycznych jest odejście od analizowania konkretnego zdarzenia w oderwaniu od wcześniejszego zachowania sprawcy.
Prokurator ma ustalić m.in.:
- czy przeciwko tej samej osobie prowadzone są inne postępowania dotyczące art. 244 lub art. 180a k.k.,
- czy kierowca wcześniej naruszał przepisy ruchu drogowego,
- czy był wcześniej karany za przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji,
- czy orzekano wobec niego wcześniej zakazy prowadzenia pojazdów,
- czy orzeczone wcześniej kary i środki karne były wykonywane.
W tym celu mają być wykorzystywane m.in. dane z centralnej ewidencji kierowców oraz policyjnych ewidencji dotyczących naruszeń przepisów ruchu drogowego. W określonych przypadkach prokurator powinien również rozważyć przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, aby poznać sytuację osobistą, rodzinną i sposób życia podejrzanego.
Jednym z najważniejszych elementów wytycznych jest zobowiązanie prokuratora do przygotowania przed skierowaniem sprawy do sądu wniosku dotyczącego wymiaru kary.
Nie chodzi przy tym wyłącznie o karę zasadniczą. Wniosek powinien uwzględniać również – odpowiednio do konkretnej sprawy – środki karne, środki kompensacyjne, przepadek oraz koszty postępowania.
Przy ustalaniu stanowiska prokurator powinien zwrócić szczególną uwagę między innymi na:
- stopień społecznej szkodliwości czynu,
- motywację sprawcy,
- wcześniejsze naruszanie porządku prawnego,
- historię wykroczeń i przestępstw drogowych,
- sytuację osobistą, rodzinną i majątkową,
- możliwość ponownego popełnienia podobnego przestępstwa.
Wytyczne wyraźnie podkreślają aspekt prewencji indywidualnej i ogólnej oraz potrzebę wywołania przekonania o nieuchronności odpowiedzialności karnej.
Zgodnie z pkt 12 wytycznych wniosek o wymierzenie kary innej niż kara pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania ma być składany jedynie wyjątkowo, z pisemnym uzasadnieniem wskazującym na nadzwyczajne okoliczności sprawy, gdy sprawca naruszył zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych:
- orzeczony wobec niego dożywotnio,
- wynikający z więcej niż jednego orzeczenia sądowego,
- będąc już wcześniej prawomocnie skazanym za przestępstwo z art. 244 k.k.
Jeszcze dalej idzie pkt 13 wytycznych. Jeżeli naruszenie zakazu z art. 244 k.k. pozostaje w zbiegu z innym przestępstwem przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, zasadą ma być wniosek prokuratora o wymierzenie kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.
Oznacza to wyraźne zaostrzenie polityki w sprawach dotyczących osób, które uporczywie ignorują zakazy prowadzenia pojazdów lub jednocześnie dopuszczają się innych przestępstw drogowych.
Nie oznacza to natomiast automatycznie, że sąd w każdej takiej sprawie musi orzec bezwzględne pozbawienie wolności.
Kodeks karny przewiduje w pewnych przypadkach możliwość zastosowania art. 37a k.k., czyli orzeczenia grzywny albo ograniczenia wolności zamiast krótkoterminowej kary pozbawienia wolności.
Wytyczne pokazują jednak, że w sprawach o naruszenie zakazu prokuratorzy mają znacznie dokładniej kontrolować takie rozstrzygnięcia.
W pkt 21 wskazano, że jeżeli za przestępstwo z art. 244 k.k. sąd – stosując art. 37a § 1 k.k. – wymierzy zamiast pozbawienia wolności karę ograniczenia wolności albo grzywnę, odstąpienie przez prokuratora od wniesienia sprzeciwu lub apelacji na niekorzyść oskarżonego powinno następować jedynie wyjątkowo.
Warunkiem ma być w szczególności uznanie, że całokształt orzeczonych wobec sprawcy dolegliwości jest wystarczająco dotkliwy i zapewnia przestrzeganie prawa w przyszłości.
Wytyczne zwracają także uwagę na zabezpieczenie majątkowe.
Prokurator ma każdorazowo rozważyć jego zastosowanie na poczet wykonania środków karnych, kompensacyjnych lub przepadku – szczególnie wtedy, gdy podejrzany wcześniej nie wykonywał dobrowolnie orzeczonych wobec niego obowiązków.
Jeżeli zabezpieczenie obejmuje pojazd, którym poruszał się podejrzany, a w sprawie może dojść do jego przepadku, wytyczne wskazują, że pojazd nie powinien być oddawany podejrzanemu na przechowanie jako osobie godnej zaufania.
Nowe zasady nie dotyczą wyłącznie postępowania przygotowawczego.
Wytyczne przewidują również większą aktywność prokuratora na etapie sądowym. Prokurator ma m.in. dokładniej analizować wyroki nakazowe oraz inne zapadające orzeczenia i oceniać, czy istnieją podstawy do wniesienia sprzeciwu lub apelacji.
Jeżeli orzeczona kara, zdaniem prokuratury, nie realizuje celów prewencyjnych albo opiera się na błędnej prognozie kryminologicznej dotyczącej sprawcy, wytyczne zakładają możliwość jej zaskarżenia.
W efekcie sprawy o jazdę pomimo zakazu lub cofnięcia uprawnień mają być przez prokuraturę prowadzone i nadzorowane bardziej konsekwentnie niż dotychczas.
Co szczególnie interesujące, wytyczne obejmują także postępowanie wykonawcze, czyli okres już po prawomocnym skazaniu.
Prokuratorzy mają zwracać uwagę m.in. na postępowania dotyczące:
- odroczenia lub przerwy w wykonaniu kary,
- dozoru elektronicznego,
- warunkowego przedterminowego zwolnienia,
- rozłożenia grzywny na raty,
- uznania zakazu prowadzenia pojazdów za wykonany,
- sposobu dalszego wykonywania zakazu prowadzenia pojazdów.
W dokumencie wprost wymieniono również postępowania dotyczące art. 182a k.k.w., czyli zmiany sposobu wykonywania zakazu prowadzenia pojazdów, która w odpowiednich przypadkach umożliwia prowadzenie pojazdów wyposażonych w blokadę alkoholową.
Oznacza to, że polityka zaostrzająca podejście do sprawców może być widoczna nie tylko podczas procesu, lecz także przy późniejszych wnioskach składanych już na etapie wykonywania orzeczenia.
Wytyczne Prokuratora Generalnego z 5 marca 2026 r. mogą mieć realny wpływ na sposób prowadzenia spraw o jazdę pomimo zakazu prowadzenia pojazdów oraz pomimo cofnięcia uprawnień.
Najważniejsze kierunki zmian w praktyce to dokładniejsze badanie historii kierowcy, łączenie prowadzonych wobec niego postępowań, częstsze zabezpieczenia majątkowe, przygotowywanie szczegółowych wniosków dotyczących kary, zdecydowanie surowsze stanowisko wobec recydywistów oraz większa gotowość prokuratury do zaskarżania zbyt łagodnych w jej ocenie orzeczeń. Prokuratura ma również aktywniej uczestniczyć w postępowaniach wykonawczych.
Opracowano na podstawie: komunikat Prokuratury Krajowej dotyczący wytycznych Prokuratora Generalnego z 5 marca 2026 r. Wytyczne Prokuratora Generalnego – Prokuratura Krajowa
